(son güncelleme 02.09.2026)
İnternetin ve IoT (Internet of Things - nesnelerin interneti) uygulamalarının geometrik bir ivme ile artış gösterdiğini biliyoruz. Artık satılan pek çok cihaz uzakten erişilebilir ve kontrol edilebilir olarak satılıyor. Misal mi? Alın klimaları... Pek çoğunun reklamında şöyle bir ifâde var: "Eve gelmeden salonunuzun sıcaklığını ayarlayın." İşte bunu sağlayan IoT uygulamaları. Evinizdeki klima, evinizin Wi-Fi ağı üzerinden üreticisinin bulut sistemine bağlanıyor. Siz dışarıda iken klimanıza, kendi uygulaması üzerinden ve üreticisinin bulutu vasıtasıyla erişerek komut veriyorsunuz.
Bu örnekleri çoğaltmak mümkün... Fritözler, buzdolapları, çamaşır makinaları, televizyonlar artık IoT sâyesinde daha becerikli olmasa bile sizin her an heryerden erişiminize daha uygun.
Önceleri Iot uygulamalarında neredeyse sâdece wi-fi teknolojisi kullanılıyordu. Oturmuş bir teknoloji olması bir yana neredeyse her evde bulunması ve erişiminin kolay olması sebebiyle bu "akıllı" cihazlar wi-fi teknolojisiyle donatılmıştı. Ama wi-fi'ın birkaç "iyi olmayan" özelliği vardı. Bir kere çok güç gerektiriyordu ve bu yüzden pille besleme için neredeyse hiç uygun değildi. Sonra erişim problemi vardı. Eğer wi-fi ana cihazınızdan biraz uzakta iseniz, wi-fi erişimi zorlaşıyordu. Evin duvarları, mobilyalar vs. wi-fi işaretleri içni birer engel olarak işlev görüyordu.
İşte bu istenmeyen tüyleri yok etmek için Zigbee denilen bir teknoloji geliştirildi. Wi-fi ile aynı frekansı kullansa da, güç tüketimi son derece düşüktü! Üstelik "mesh"diye bir özelliği vardı ve bu özellik sâyesinde erişim problemleri büyük ölçüde halloluyordu. Zigbee cihazları kendi aralarında bir ağ (mesh) oluşturarak mesafe problemini çözüyordu.
Bu arada, Google Home ile başlayan "akıllı ev" projesinde Amazon Alexa ile yer almış, Samsung ve Ikea kendi akıllı ev ekosistemlerini geliştirmiş, Çinli Xiaomi geri kalmamış ve MiHome ile pazarda yerini almış, Tuya'nın "beyaz etiket"li olarak ürettiği cihazlar görünmeyen devasa bir Tuya bulutu oluşturmuştu. Apple durur mu hiç! O da kendi akıllı ev sistemini kurdu. Aldığınız bir IoT cihazı üzerine artık "Google Home uyumlu" veya "Google Home ile çalışır", "Alexa ile çalışır" gibi ifadeler yer almaya başladı. Ama yine de bu akıllı ev sistemleri yeterince akıllı olamamışlardı. Zigbee mesh oluşturabilse ve düşük güç tüketse bile hâlâ üretici bağımlı idi. İşte bu yüzden bize birşeyler satmak için 24 saatlik günün 26 saati düşünen kapital sahipleri ORTAK bir teknoloji için arayışlara girip kısmen de başarılı oldular. Önceden Nest Labs tarafından geliştirilen Thread adlı bir protokol - teknolojiyi esas alıp Matter denilen bir mimari standardını da ileri sürdüler.
Thread tıpkı Zigbee gibi düşük güç gerektiriyordu ve mesh oluşturabiliyordu. Çoğunlukla Thread teknolojisini teknik altyapı olarak esas alan Matter sâyesinde ise artık IoT cihazları neredeyse büyün akıllı ev ekosistemleriyle ortak bir lisana sâhip olmuştu.
Altında yatan teknoloji
Bütün IoT ve kablosuz erişim / kontrol sistemlerinin dayandığı en temel kablosuz iletişim protokolleri şunlardır:
Wi-Fi
Daha eski çalışmalara dayalı olarak IEEE (Institute of Electrical and Electronics Engineers - Elektrik ve Elektronik Mühendisleri Enstitüsü) tarafından 1997 yılında IEEE 802.11 numaralı resmî standarda kavuşturulmuştur. Başlangıçta sadece 2.4GHz ISM bandı kullanılırken, günümüzde 5GHz ve WiFi6E/7 standardı ile 6 GHZ bandını da kullanmaktadır. Kapalı mekanlarda 30 metre civarında, açık alanda ise 100 metre civarında iletişim mesafesine sâhiptir. Yüksek hızlı kablosuz yerel ağ ve internet erişimi sağlar ama güç tüketimi yüksektir.
Bluetooth
1994 yılında bir Ericsson mühendisi tarafından geliştirilmeye başlanmış, ilk ticarî bluetooth cihazı 1999'da tanıtılmıştır. 2.4 GHz ISM bandını kullanır. İletişim mesafesi 10 ilâ 20 metre arasında değişir. Wi-Fi'a göre daha düşük güç tüketir. BLE kipine sahip BT cihazlarının güç tüketimi oldukça düşüktür.
Zigbee
Wi-Fi ve BT'un yüksek güç tüketimini azaltacak bir teknoloji üzerinde çalışmalar 1990'ların sonunda başlamış, 2004 yılında IEEE 802.15.4 olarak standartlaştırılmıştır. 2.4 GHz ISM bandını kullanmakla birlikte, 868 ve 915 MHz bandını kullanan cihazlar da vardır. Cihazdan cihaza iletişim mesafesi 10-20 metre olmakla birlikte, mesh (örgü) ağ teknolojisi sâyesinde bu mesafe cihaz sayısına bağlı olarak genişler. Güç tüketimi oldukça düşüktür.
Thread
Önceki teknolojilerin bâzı noksanlıklarını gidermek üzere yapılan çalışmalar sonucunda 2015 yılında Zigbee gibi IEEE 802.15.4 standardına bağlanmıştır. 2.4GHz ISM bandını kullanır. İletişim mesafesi 10-20 metre olmasına rağmen Zigbee gibi mesh yapabildiği için mesafe cihaz sayısına bağlı olarak genişler. Thread'ı Zigbee'den ayıran en önemli özellik Thread'ın IP6 tabanlı bir mesh oluşturmasıdır. Thread'ın güç tüketimi de oldukça düşüktür.
Peki Matter nedir?
Matter wi-fi, zigbee ya da thread gibi bir kablosuz iletişim protokolü değildir. Çeşitli akıllı ev sistem üreticilerinin cihazlarının marka bağımsız olarak biribiri ile haberleşmesi ve çalışması için
Connectivity Standards Alliance (CSA) çatısı altında gelişitirilmiş bir bağlantı / haberleşme standardıdır. Matter uyumlu cihazlar haberleşme altyapısı olarak thread veya wi-fi'ı kullanır.
Home Assistant'ın yeri
Daha önceki yazılarımda da Home Assistant'tan (HA - Ev Asistanı) bahsetmiştim. Açık kaynak kodlu ve mahremiyete önem veren bir yazılım. Çeşitli donanımlar üzerinde çalışabiliyor. Ama en çok tercih edilen donanım Rapberry Pi (RPI) isimli tek kartlı bilgisayar.
HA,
ESPhome sâyesinde pek çok kablosuz kendin yap (DIY) cihaz yapımına imkân veriyor. ESPHome ilk başlarda sâdece Espressif firmasının ESP8266 ve ESP32 işlemcilerini desteklerken, şu an RP2040, RP2350, BK72xx, RTL87xx, nRF52 ve LN882 işlemcileri de destekleniyor.
RPI, wi-fi ve bluetooth kablosuz bağlantılarını desteklediği için, eğer HA'ı bir RPI üzerinde çalışıracaksanız, sâdece wi-fi ile kurulmuş IoT cihazlarını destekleyecektir. Peki Zigbee ve Matter cihazları ne olacak? Bu iletişim protokollerini desteklemek için ek donanım cihazlarına ihtiyacınız olacaktır.
HA ve Zigbee
Sonoff MG24 Zigbee dongle
Sonoff'un sayfasında bu cihazın Zigbee yanında Thread protokolünü de desteklediği belirtiyor. Ancak, yoğun iletişim ortamlarında her iki protokolün etkin olması pek tavsiye edilmiyor. Bu yüzden
SONOFF Dongle Max Zigbee/Thread PoE Dongle isimli çift antenli bir ürün de var.
Sonoff Zigbee/Thread POE cihazı
Ben, evimdeki HA sisteminde sonoff MG24 cihazını sâdece Zigbee için kullanıyorum. Zigbee eklentisi için HA'da 2 yol vardır. Bunlardan birisi ZHA (Zigbee Home Automation), diğer ise Zigbee2MQTT'dir.
ZHA, Home Assistant'ın resmî ve yerleşik Zigbee entegrasyonudur. Herhangi bir ek sunucu veya MQTT kurulumu gerektirmez. Zigbee2MQTT ise adından anlaşılacağı üzere MQTT protokolünü kullanır. Ben, MQTT'nin -bana saçma gelen- yapılandırması ile uğraşmak istemediğim için ZHA'yı tercih ettim.
Ya Matter?
Matter cihazlarınız varsa bir adet Thread border router'a ihtiyacınız olacak. Ben, Matter cihazları için
Ikea'nın Dirigera Hub'ını kullanıyorum.
Ikea Dirigera Hub
Bunun birkaç sebebi var:
1) Ikea Dirigera Hub benzerlerine göre oldukça uygun fiyatlı. (Temmuz 2026'da 3.999.TL idi.) Bu arada bir ikaz: Bâzı fırsatçılar Ikea'nın akıllı ev ürünlerini bol miktarda alıp alışveriş sitelerinde Ikea'nın resmî fiyatından çok daha fazlasına, fahiş bir fiyata satıyorlar. (Misal: Ikea'da 279TL'ya satılan inspelling model akıllı prizi hepsiburada sitesinde 31.08.2026 tarihinde 949,90TL'ya gördüm.)
2) Ayrıca Ikea'nın ampulden ıslaklık algılayıcısına, akıllı prizden kablosuz hoparlöre kadar pek çok kablosuz akıllı ürünü var. Bunları büyük kısmı da Matter uyumlu.
Başka ürünler / başka markalar
Elbette başka markaların çeşitli cihazları da var. Ama Türkiye'de bulunabilir olmaları ve -eğer HA ile çalışacaksanız- HA uyumluluğu önemli.
Matter cihazları HA'a kolayca tanıtılabiliyor, eklenebiliyor. Ikea cihazlarım için Ikea'nın IKEA Home Smart uygulaması oldukça kullanıcı dostu bir arayüz sunuyor. Home Smart'a tanıttığımız bir matter cihazını aynı anda HA'a da ekleyebiliyorsunuz.
Peki aynı anda birkaç uygulama gerekli mi?
Evinizde farklı markaların IoT ürünlerini kullanabilirsiniz. Ama TEK bir merkezden kumanda edeyim, herşey elimin altında osun diyorsanız merkezde HA olması şart. Üstelik wi-fi bütün kusurlarına rağmen hâlâ en çok bilinen ve kullanılan kablosuz teknoloji. Yukarıda da belirttiğim gibi, ESPHome uygulaması sâyesinde uygun fiyata pek çok wi-fi IoT cihazı yapmanız mümkün.
Benim evimde ESPHome ile çalışan pek çok cihaz var. Bunlara birkaç örnek vermek gerekirse:
- Bütün odaların sıcaklık ve nem değerlerinin ölçümü,
- Mutfakta doğal gaz kaçak seviyesinin sürekli ölçüm ve ikaz sistemi,
- Dışarısının sıcaklık, nem ve basıncının sürekli ölçümü ve bu değerlerin APRS sistemine aktarılması (aprs.fi),
- Âcil durumlar için 7AH'lik 12v'luk bir akünün sürekli tampon şarjda tutulup, akım ve geriliminin sürekli ölçülmesi ve ortam karanlık ve elektrik kesik olduğunda âcil durum aydınlatmasının otomatik olarak devreye alınması,
- Ezan vakitlerini hesaplayarak ezan vakitlerinde ezan okuyan bir saat,
- 433 MHz vericilerden alınan işaretleri HA sistemine aktaran bir arabilirim.
Bunlar kendi yaptıklarım. Elbette CO2 seviyesi ve partikül ölçümü gibi hassas işlemleri yapan algılayıcılar da sisteme dâhil edilmiş durumda.
Son bir not
Piyasada Çin menşeili TUYA ekosistemi ile uyumlu pek çok IoT cihaz bulmak mümkün. Bu cihazları HA'da kullanmanın birkaç yolu var.
1) Eğer cihaz Zigbee teknolojisini kullanıyorsa, cihazı -elbette önce sıfırlayarak- ZHA üzerinden HA'a eklemek.
2) HA'dahi TUYA entegrasyonunu kullanmak.
3) Eğer TUYA uyumlu cihazın algılayıcıları ESPHome tarafından destekleniyorsa cihaza ESPHome yüklemek. Bu işlem için şunlara dikkat edilmelidir:
Cihazın algılayıcısının ne olduğu bulunmalıdır. Bunun en basit yolu cihazı açarak içine bakmaktır. Diyelim ki cihazda
xynn kodlu bir sıcaklık ve nem algılayıcısı olsun.
https://esphome.io/ adresinde xynn kodunu arattırarak, bu algılayıcıyı ESPHome'un destekleyip deteklemediğini öğrenebilirsiniz. Eğer algılayıcı ESPHome tarafından desteklenmiyorsa, bu yolu (3. yol) denemek söz konusu değildir.
Eğer TUYA uyumlu cihazda bir algılayıcı yoksa ve sadece bir röleye vs. kumanda ediliyorsa o zaman işiniz daha kolaydır. Bu durumda yapılacak bir işlem daha vardır: TUYA uyumlu cihazın kullandığı wi-fi modülünün ESPHome tarafından desteklenip desteklenmediğini de dikkat almalısınız.
Yorumlar